Muqdisho (Caasimada Online) – Isbahaysiga mucaaradka Soomaaliya ayaa muddooyinkii dambe dhisayay dood siyaasadeed oo culus oo ku saabsan muddo-xileedka dowladda, khilaafka doorashada iyo baahida loo qabo heshiis qaran oo lagu gaaro hannaan doorasho oo la isku raacsan yahay.
Hase yeeshee, warqad furan oo uu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed u diray dalalka ciidamada ku biiriya howlgalka AUSSOM ayaa dooddaas u weecisay jiho aanay mucaaradku filayn.
Warqadda ayaa lagu soo jeediyay in la sameeyo “Gole ku-meel gaar ah oo loo dhan yahay”, kaas oo maamula geeddi-socodka dastuurka iyo doorashooyinka ilaa laga soo dhisayo hay’ado qaran oo sharciyad lagu wada qanacsan yahay.
Halkii soo jeedintaasi ay cadaadis ka saari lahayd Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo dowladdiisa, waxay dhalisay caro, shaki iyo kala qeybsanaan ka dhex muuqata mucaaradka laftiisa.
Dood sax ah, xal khaldan
Mucaaradku wuxuu haystay qodobbo uu si xooggan ugu difaaci karo mowqifkiisa.
Waxaa weli taagan khilaaf ku saabsan muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka, wax-ka-beddelka dastuurka, guddiga doorashada, sharciga doorashada iyo qaabka ay u dhacayaan codbixinnada soo socda.
Golaha Mustaqbalka wuxuu ku adkeysanayay in isbeddelladaas aan hal dhinac lagu go’aamin karin, isla markaana loo baahan yahay heshiis siyaasadeed oo ay wada gaaraan dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo mucaaradka.
Hase yeeshee, soo jeedinta Gole ku-meel gaar ah ayaa si weyn uga xoog badatay doodihii kale ee ku saabsanaa doorashada.
Dad badan ayaa fahmay in mucaaradku doonayo in meesha laga saaro hay’adaha dowladda ee hadda jira, laguna beddelo gole aan la dooran, inkasta oo warqaddu aanay si cad u sheegin in la kala dirayo madaxtooyada, baarlamaanka ama xukuumadda.
Erayga “ku-mee lgaar” ayaa Soomaaliya ku leh xusuus siyaasadeed oo culus. Dalka wuxuu muddo dheer ku jiray dowlado ku-meel gaar ah, shirar dibadeed iyo nidaamyo awood-qeybsi oo aan ku imaan cod dadweyne.
Soomaaliya waxay si rasmi ah uga baxday marxaladdaas sanadkii 2012, markii la dhisay hay’adaha federaalka ee joogtada ah.
Sidaas darteed, soo celinta fikrad magaceedu yahay “Gole Kumeelgaar ah” waxay dad badan ku abuurtay cabsi ah in dib loogu noqonayo nidaamkii dalka laga soo gudbay.
Khilaafka mucaaradka
Dhaliisha ugu weyn kama iman Villa Somalia, balse waxay ka timid xubno ka tirsan isbahaysiga siyaasadeed ee Golaha Mustaqbalka.
Xildhibaan Maxamed Abuukar Islow, oo horay u soo noqday wasiirka amniga gudaha, iyo Thaabit Cabdi Maxamed, duqii hore ee Muqdisho, ayaa si cad uga horyimid soo jeedinta.
Labadooduba waxay ka tirsan yihiin Isbaheysiga Haybad Qaran iyo Xaqsoor, oo qeyb ka ah Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.
Islow ayaa sheegay inuu aad ula yaabay warqadda lagu dalbaday in Soomaaliya loo sameeyo Gole ku-meel gaar ah.
“Waxaan aad ula yaabay qoraal la sheegay inuu kasoo baxay Golaha Mustaqbalka oo beesha caalamka looga dalbaday in Soomaaliya loo dhiso Gole Kumeelgaar ah,” ayuu yiri.
Wuxuu sheegay in arrinta xal u baahan ay ahayd muddo-xileedka madaxweynaha iyo in la helo qaab doorasho oo lagu heshiiyay.
“Laakiin in lagu beddelo gole iyo koox is-magacawday ma ahayn mid looga fadhiyay cid dan ka leh dowladnimada,” ayuu yiri Islow.
Thaabit Cabdi ayaa isna ka digay in dib loogu laabto nidaam kumeelgaar ah, isagoo sheegay in taasi ay wiiqi karto dowladnimada Soomaaliya.
“Dowladnimadu ma aha wax si sahlan loo dayici karo ama dib loogu laabto ku-meel gaar,” ayuu yiri.
Wuxuu sheegay in sameynta gole cusub oo talada dalka la wareega ay Soomaaliya dib u celin karto 15 sano, isagoo ku baaqay in xal lagu raadiyo wada-hadal lala galo madaxda muddo-xileedkooda lagu muransan yahay.
Diidmada labada siyaasi waxay muujisay in soo jeedinta aan si buuxda looga tashan gudaha mucaaradka, ama aanay taageero ka haysan dhammaan dhinacyada ku jira Golaha Mustaqbalka.
Taasi waxay mucaaradka gelisay xaalad adag: isbahaysi dowladda ku eedeynaya go’aanno aan loo dhammayn ayaa isaguna soo bandhigay qorshe aan xubnihiisa oo dhan ku mideysnayn.
Xubno oo difaacay warqadda
Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame, oo kamid ah hoggaamiyeyaasha Golaha Mustaqbalka, ayaa sheegay in ujeeddada warqaddu aysan ahayn in Soomaaliya dib loogu celiyo dowlad ku-meel gaar ah.
Wuxuu BBC-da u sheegay in isbahaysigu doonayay in mustaqbalka AUSSOM lala xiriiriyo xalinta khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya.
“Aragtideenna waxaa shirka looga doodi doonaa mustaqbalka ciidamada AUSSOM ee muddada dheer waddankeenna joogay,” ayuu yiri.
Wuxuu xusay in Mareykanka uu sheegay inuusan sii wadi doonin dhaqaalaha lagu bixiyo saadka iyo taageerada ciidamada, taas oo saameyn karta joogitaanka howlgalka Midowga Afrika.
Cabdiraxmaan Cabdishakuur wuxuu sheegay in ciidamada Afrika ay Soomaaliya u sameeyeen fursad ay dadkeedu uga doodaan dowlad-dhiska, balse aan dooda AUSSOM lagu koobayn karin mushaarka iyo saadka ciidamada.
“Dooddeenna waxay ahayd in siyaasadda laga heshiinayo ay asal tahay,” ayuu yiri.
Wuxuu sidoo kale sheegay in mucaaradku diyaar u yahay wada-hadal, isla markaana uu aqbalay mabda’a doorasho qof iyo cod ah, balse uu weli diiddan yahay guddiga doorashada ee hadda jira, sharciga doorashada iyo qaabka loo maamulayo codbixinta.
Sharaxaadda Cabdiraxmaan Cabdishakuur waxay iftiimisay ujeeddada siyaasadeed ee warqadda, balse ma aysan tirtirin dhibaatada ka dhalatay erayada iyo qaabka loo soo bandhigay.
Haddii ujeeddadu ahayd in la dalbado guddi doorasho oo lagu heshiiyay, hannaan doorasho oo la isku raacsan yahay iyo wada-hadal qaran, mucaaradku wuxuu si toos ah u sheegi karay qodobadaas.
Bedelkeeda, wuxuu adeegsaday erayga “Gole ku-meel gaar ah”, oo markiiba qariyay dhammaan doodihii kale.
Warqad loo diray cid khaldan
Warqadda waxaa loo diray madaxda, wasiirrada gaashaandhigga iyo taliyeyaasha ciidamada Uganda, Kenya, Itoobiya, Jabuuti, Burundi iyo Masar, kuwaas oo ciidamo ku leh ama lagu wado inay ku biiriyaan AUSSOM.
Dalalkaas waxay dan weyn ka leeyihiin amniga iyo xasilloonida Soomaaliya, ciidamadooduna waxay dalka ku bixiyeen naf iyo dhaqaale.
Hase yeeshee, in dalal shisheeye laga codsado inay taageeraan qaab-dhismeed siyaasadeed oo cusub, ka hor inta aan Soomaalida dhexdooda lagu heshiin, waxay abuurtay muuqaal siyaasadeed oo aad u xun.
Waxay mucaaradka u ekaysiisay inuu taageero dibadeed u raadinayo qorshe aan weli ka dhaadhicin xubnihiisa iyo shacabka Soomaaliyeed.
Arrintaas ayaa sidoo kale soo noolaysay shakiyo hore oo la xiriiray saameynta dowlado shisheeye ku leeyihiin siyaasadda Soomaaliya, gaar ahaan xiriirka Puntland iyo Jubaland ay la leeyihiin Imaaraadka Carabta.
Ma jiro caddeyn muujineysa in Imaaraadku qoray, maalgeliyay ama hagay soo jeedinta Golaha Kumeelgaarka ah.
Hase yeeshee, mucaaradku wuxuu sameeyay khalad uu ku abuuray shaki uu iska ilaalin karay.
Hadiyadda Xasan Sheekh
Madaxweyne Xasan Sheekh weli waxaa horyaalla su’aalo culus oo ku saabsan muddo-xileedka, wax-ka-beddelka dastuurka, wada-tashiga siyaasadeed iyo sharciyadda doorashada.
Laakiin warqadda mucaaradka ayaa u sahashay inuu doodda u rogo qaab ka sahlan kii hore.
Dowladdu hadda waxay isku soo bandhigi kartaa dhinac difaacaya hay’adaha joogtada ah iyo doorasho qof iyo cod ah, halka mucaaradka lagu tilmaami karo dhinac doonaya gole aan la dooran oo kumeelgaar ah.
Taasi waa guul siyaasadeed oo aan Xasan Sheekh isagu abuurin, balse mucaaradku gacantiisa ku siiyay.
Golaha Mustaqbalka wuxuu doonayay inuu cadaadis saaro dowladda. Hase yeeshee, wuxuu kala qeybiyay taageerayaashiisa, wuxuu cabsi geliyay dad badan, wuxuuna doodda ka leexiyay qodobadii muhiimka ahaa ee doorashada.
Mucaaradku weli wuxuu dib ugu laaban karaa mowqifka xooggan ee ahaa in la helo doorasho lagu heshiiyay, guddi madax-bannaan, sharci la isla oggol yahay iyo ballanqaad ka dhan ah muddo-kororsi hal dhinac ah.
Soomaaliya waxay u baahan tahay heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Laakiin uma baahna gole aan qeexneyn oo marka hore laga taageero dalal shisheeye, dabadeedna shacabka Soomaaliyeed loo sharxo.
Cabashada mucaaradku waxay lahayd saldhig siyaasadeed.
Habkii ay soo bandhigeen xalkana waxay noqotay khaladkii ugu weynaa ee ay galeen.